FYBA SEM II PRACTICAL, FYBA मानसशास्त्रीय चाचणी प्रात्यक्षिक SEM II

अ क्र.	तपशील	पृष्ठ क्रमांक
१	डॉ. एस. के. मंगल आणि  सुभ्रा मंगल यांनी विकसित मंगल भावनिक बुद्धिमता चाचणी  (MEII) Mangal Emotional Intelligence Test developed by Dr. S. K. Mangal and Subhra Mangal
४	डॉ. यशवीर आणि डॉ. एच. एम. सिंह यांनी विकसित (बहिर्मुखी -आंतर्मुखी) व्यक्तिमत्व इन्व्हेंटरी (Extroversion – Introversion) Personality Inventory developed by Dr. Yashveer and Dr. H. M. Singh

मानसशास्त्रीय चाचणी प्रात्यक्षिक – 1

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी 

(Mangal Emotional Intelligence Test)

ध्येय / उद्दिष्टे

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणीच्या सहाय्याने प्रयुक्त व्यक्तीची भावनिक बुद्धिमत्तेचे (Emotional Intelligence) मूल्यांकन करणे हा या चाचणीचा मुख्य उद्देश आहे.

---

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी : परिचय (Introduction)

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी ही Dr. S. K. Mangal आणि Subhra Mangal यांनी विकसित केली आहे. या चाचणीचा इतिहास भावनिक बुद्धिमत्तेच्या संकल्पनेच्या अभ्यासावर आधारित आहे, ज्याला १९९० च्या दशकात मानसशास्त्रातील एक महत्त्वाचे क्षेत्र म्हणून स्वीकारले गेले.

---

भावनिक बुद्धिमत्तेची संकल्पना

भावनिक बुद्धिमत्ता म्हणजे आपल्याकडील आणि इतरांच्या भावनांची जाणीव ठेवणे, त्या भावनांचा योग्य प्रकारे वापर करणे आणि विविध परिस्थितींमध्ये योग्य भावनिक प्रतिसाद देण्याची क्षमता होय.
१९९० मध्ये Peter Salovey आणि John D. Mayer यांनी या संकल्पनेला शास्त्रशुद्ध स्वरूप दिले. त्यानंतर १९९५ मध्ये Daniel Goleman यांनी त्यांच्या प्रसिद्ध पुस्तक Emotional Intelligence मध्ये या संकल्पनेचा व्यापक प्रसार केला.

---

चाचणीचे वर्णन

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी ही डॉ. एस. के. मंगल आणि शुभ्रा मंगल यांनी तयार केलेली मानसशास्त्रीय चाचणी आहे.

---

चाचणीचा मूळ उद्देश

या चाचणीचा मुख्य उद्देश व्यक्तीची भावनिक बुद्धिमत्ता (Emotional Intelligence) मोजणे हा आहे.

भावनिक बुद्धिमत्ता म्हणजे व्यक्तीच्या स्वतःच्या भावना आणि इतरांच्या भावना ओळखणे, त्यांना समजून घेणे आणि त्यावर योग्य प्रतिक्रिया देण्याची क्षमता.

या चाचणीद्वारे खालील बाबींचा अभ्यास केला जातो:

• भावना व्यवस्थापन क्षमता

• इतरांशी संबंध

• भावनिक समज

• निर्णय क्षमता

---

चाचणीत समाविष्ट असलेले घटक

या चाचणीमध्ये मुख्यतः खालील आयाम (Factors) मोजले जातात:

• भावना ओळखणे आणि समजून घेणे
• भावना नियंत्रण आणि व्यवस्थापन
• इतरांच्या भावना समजून घेणे
• भावनिक परिष्करण आणि निर्णय क्षमता

---

वेळ मर्यादा

चाचणी सोडवण्यासाठी साधारणपणे ३० ते ४० मिनिटे वेळ दिला जातो.

---

वयोगट

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी ही १७ ते २४ वर्षे वयोगटासाठी तयार करण्यात आली आहे.
ही चाचणी मुख्यतः खालील व्यक्तींसाठी उपयुक्त आहे:
विद्यार्थी
व्यावसायिक
सामान्य प्रौढ व्यक्ती

---

विश्वसनीयता (Reliability)

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणीची विश्वसनीयता उच्च स्तरावर आढळून आली आहे. विविध संशोधन आणि अभ्यासांमध्ये या चाचणीची विश्वसनीयता प्रमाणित करण्यात आली आहे.

---

वैधता (Validity)

या चाचणीची वैधता देखील तपासण्यात आली आहे आणि ती उच्च दर्जाची आहे. या चाचणीचे परिणाम इतर मानसिक आरोग्य चाचण्यांशी सुसंगत आढळतात.

म्हणजेच, या चाचणीचे निष्कर्ष विश्वासार्ह आणि अचूक मानले जातात.

---

स्कोअरिंग पद्धत

या चाचणीची स्कोअरिंग प्रणाली अतिशय सोपी आहे.

प्रत्येक प्रश्नासाठी विशिष्ट गुण दिले जातात आणि एकूण गुणांच्या आधारे व्यक्तीची भावनिक बुद्धिमत्तेची पातळी निश्चित केली जाते.

जास्त गुण मिळवणारी व्यक्ती उच्च भावनिक बुद्धिमत्ता असलेली व्यक्ती मानली जाते.

---

आवश्यक साहित्य

चाचणी प्रशासनासाठी आवश्यक साहित्य खालीलप्रमाणे आहे:

• मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी पुस्तिका

• उत्तरपत्रिका

• स्कोअरिंग की

• पेन्सिल

• खोडरबर

---

विषयाचे / व्यक्तीची वैयक्तिक माहिती (Profile)

प्रयुक्त व्यक्तीचे नाव : योगेश महादू जाधव
वय : १८ वर्षे
लिंग : पुरुष
शैक्षणिक पात्रता : SYBA
व्यवसाय : विद्यार्थी

---

चाचणी प्रशासन प्रक्रिया (Procedure and Administration of Test)

तयारी

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी, चाचणी पुस्तिका, उत्तरपत्रिका, स्कोअरिंग की, पेन्सिल, खोडरबर इत्यादी सर्व साहित्याची जुळवाजुळव करण्यात आली.

---

मैत्रीपूर्ण / सुसंवादी नाते

चाचणी सोडवण्यासाठी आलेल्या प्रयुक्त व्यक्तीचे स्वागत अत्यंत सौहार्दपूर्ण पद्धतीने करण्यात आले. चाचणी सुरू करण्यापूर्वी अनौपचारिक संभाषण करून वातावरण हलके केले. चाचणीचे उद्दिष्ट, प्रक्रिया आणि अपेक्षित परिणाम याबद्दल स्पष्ट माहिती देण्यात आली. व्यक्तीच्या शंका दूर करून त्याला ही चाचणी सुरक्षित आणि गोपनीय असल्याची जाणीव करून देण्यात आली.

---

चाचणीसाठी सूचना

1. तुम्हाला एक चाचणी पुस्तिका आणि उत्तरपत्रिका दिली जाईल. पुस्तिकेच्या पुढील पानांवर सूचना आहेत आणि उर्वरित पानांवर १०० चाचणी विधाने आहेत ज्यांना होय किंवा नाही असे उत्तर द्यायचे आहे.

2. या प्रश्नांचे कोणतेही योग्य किंवा चुकीचे उत्तर नाही. प्रत्येक प्रश्न वाचून तुमच्या अनुभवावर आधारित उत्तर द्या.

3. चाचणी पुस्तिकेवर काहीही लिहायचे नाही. उत्तरपत्रिकेवरच प्रतिसाद नोंदवायचे आहेत.

4. कोणतीही भीती किंवा संकोच न ठेवता प्रामाणिक उत्तर द्या. सर्व प्रतिसाद गोपनीय राहतील.

5. कोणतेही विधान अनुत्तरित ठेवू नका.

6. उत्तर देण्यासाठी वेळ मर्यादा नाही, परंतु चाचणी ३० ते ४० मिनिटांत पूर्ण करणे अपेक्षित आहे.

7. काही शंका असल्यास विचारावे.

---

आत्मनिरीक्षण अहवाल

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी सोडवण्यापूर्वी मला खूप उत्साह वाटत होता. मी यापूर्वी कोणतीही मानसशास्त्रीय चाचणी सोडवली नव्हती. चाचणी सोडवताना सर्व प्रश्न माझ्याबद्दल होते आणि मला उत्तरपत्रिकेवर होय किंवा नाही असा प्रतिसाद द्यायचा होता. चाचणी दरम्यान दोन प्रश्न समजले नाहीत, ते सरांनी समजावून सांगितल्यानंतर मी चाचणी पूर्ण केली. चाचणीतील प्रश्न माझ्याबद्दल माहिती देणारे होते. ही चाचणी सोडवल्यानंतर मला खूप चांगले वाटले.

---

स्कोअरिंग आणि अर्थनिर्वचन

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी Mangal Emotional Intelligence Test (MEIT) ही चार प्रमुख घटकांवर आधारित आहे. या चाचणीत १०० प्रश्नांचा समावेश आहे आणि प्रत्येक प्रश्नाला होय (✓) किंवा नाही (✗) असे उत्तर द्यावे लागते.

---

एकूण प्रश्न संख्या

१०० प्रश्न

---

भावनिक बुद्धिमत्तेचे स्तर

चाचणीच्या एकूण १०० गुणांवर आधारित भावनिक बुद्धिमत्तेचे विविध स्तर निश्चित केले जातात.

---

ही चाचणी खालील चार उपघटकांवर आधारित आहे, आणि प्रत्येक घटकासाठी स्वतंत्र गुणांकन केले जाते:
घटक	गुणांची मर्यादा	मापन केलेले कौशल्य
स्व-भावनात्मक जागरूकता (Intrapersonal Awareness)	० - २५	स्वतःच्या भावनांची ओळख व समज
आंतरव्यक्तिक जागरूकता (Interpersonal Awareness)	० - २५	इतरांच्या भावना ओळखण्याची क्षमता
स्व-भावनांचे व्यवस्थापन (Intrapersonal Management)	० - २५	स्वतःच्या भावना नियंत्रित करण्याची क्षमता
आंतरव्यक्तिक व्यवस्थापन (Interpersonal Management)	० - २५	इतरांसोबत चांगले नाते ठेवण्याची कौशल्ये

भावनिक बुद्धिमत्तेचे वर्गीकरण श्रेणीं
श्रेणी	वर्णन	गुणांची श्रेणी
		स्त्री	पुरुष
अ	खूप चांगले	८८  च्या	९० च्या
ब	चांगले	७५-८७	७७-८९
क	सरासरी	६१-७४	६३-७६
ड	वाईट	४८-६०	४९-६२
इ	खूप वाईट	४७ आणि खाली	४८ आणि खाली

घटक	श्रेणी	वर्णन	गुणांची श्रेणी
			स्त्री	पुरुष
स्व-भावनात्मक जागरूकता (Intrapersonal Awareness)	अ	खूप चांगले	२३ आणि वर	२४ आणि वर
	ब	चांगले	२०-२२	२०-२३
	क	सरासरी	१५-१९	१४-१९
	ड	वाईट	१०-१४	१०-१३
	इ	खूप वाईट	९ आणि खाली	९ आणि खाली
आंतरव्यक्तिक जागरूकता (Interpersonal Awareness)	अ	खूप चांगले	२५ आणि वर	२५ आणि वर
	ब	चांगले	२०-२४	२०-२४
	क	सरासरी	१४-१९	१४-१९
	ड	वाईट	९-१३	१०-१३
	इ	खूप वाईट	८ आणि खाली	९ आणि खाली
स्व-भावनांचे व्यवस्थापन (Intrapersonal Management)	अ	खूप चांगले	२५ आणि वर	२५ आणि वर
	ब	चांगले	२१-२४	२१-२४
	क	सरासरी	१५-२०	१६-२०
	ड	वाईट	११-१४	१६-२०
	इ	खूप वाईट	१० आणि खाली	१२-१५
आंतरव्यक्तिक व्यवस्थापन (Interpersonal Management)	अ	खूप चांगले	२४ आणि वर	२५ आणि वर
	ब	चांगले	२०-२३	२१-२४
	क	सरासरी	१५-१९	१६-२०
	ड	वाईट	११-१४	१२-१५
	इ	खूप वाईट	१० आणि खाली	११ आणि खाली

घटक	भाग -१	भाग -२	भाग -३	भाग - ४	एकूण
	स्व-भावनात्मक जागरूकता	आंतरव्यक्तिक जागरूकता	स्व-भावनांचे व्यवस्थापन	आंतरव्यक्तिक व्यवस्थापन	भावनिक बुद्धिमत्ता
प्राप्तांक	१८	१७	२२	१५	७२

घटक	भाग -१	भाग -२	भाग -३	भाग - ४	एकूण
	स्व-भावनात्मक जागरूकता	आंतरव्यक्तिक जागरूकता	स्व-भावनांचे व्यवस्थापन	आंतरव्यक्तिक व्यवस्थापन	भावनिक बुद्धिमत्ता
प्राप्तांक	१८	१७	२२	१५	७२
निष्कर्ष	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)	२२ चांगली (Good Emotional Intelligence)	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)

घटक	भाग -१	भाग -२	भाग -३	भाग - ४	एकूण
	स्व-भावनात्मक जागरूकता	आंतरव्यक्तिक जागरूकता	स्व-भावनांचे व्यवस्थापन	आंतरव्यक्तिक व्यवस्थापन	भावनिक बुद्धिमत्ता
प्राप्तांक	१८	१७	२२	१५	७२
निष्कर्ष	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)	२२ चांगली (Good Emotional Intelligence)	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)