SYBA SEM II Abnormal Psychology Practical No. – 3

Practical No. – 3

चाचणीचे नाव (Name of the Test) : Fear Questionnaire (FQ)
क्षेत्र (Domain) : Phobia (भीती / फोबिया)
लेखक (Authors) : Isaac Marks आणि Mathews
प्रस्तावना (Introduction)
मानसिक विकृतींचे मूल्यमापन करणाऱ्या मोजमापांचे वर्णन
चाचणीचे उद्दिष्ट (Aim)
चाचणी प्रशासन (Administration of Test)
आवश्यक साहित्य (Materials Required)
स्कोअरिंग पद्धत (Scoring)
x

मानवी जीवनात भीती ही एक नैसर्गिक भावना आहे. काही परिस्थितींमध्ये भीती वाटणे हे सामान्य असते. परंतु जेव्हा भीती अत्यंत तीव्र होते आणि ती व्यक्तीच्या दैनंदिन जीवनावर परिणाम करू लागते तेव्हा त्या स्थितीला फोबिया (Phobia) असे म्हणतात.

फोबिया म्हणजे एखाद्या विशिष्ट वस्तू, परिस्थिती किंवा घटनेबद्दल असलेली तीव्र आणि अवास्तव भीती होय. अशा भीतीमुळे व्यक्ती त्या परिस्थितीपासून दूर राहण्याचा प्रयत्न करते. यामुळे तिच्या सामाजिक, शैक्षणिक आणि व्यावसायिक जीवनावर परिणाम होऊ शकतो.

मानसिक विकृतींचे योग्य मूल्यमापन करण्यासाठी मानसशास्त्रज्ञ विविध मानसशास्त्रीय चाचण्या वापरतात. त्यापैकी Fear Questionnaire (FQ) ही एक महत्त्वाची चाचणी आहे. ही चाचणी व्यक्तीमध्ये असलेल्या विविध प्रकारच्या फोबियाची तीव्रता मोजण्यासाठी वापरली जाते.

मानसशास्त्रात मानसिक विकृतींचे मूल्यमापन करण्यासाठी विविध प्रश्नावली, स्केल्स आणि निरीक्षण पद्धती वापरल्या जातात. या चाचण्यांच्या मदतीने व्यक्तीच्या भावनिक आणि वर्तनात्मक समस्यांचे वैज्ञानिक पद्धतीने विश्लेषण करता येते.

Fear Questionnaire (FQ) ही एक Self-report questionnaire आहे. या चाचणीत 24 प्रश्न असतात. प्रत्येक प्रश्न व्यक्तीच्या विशिष्ट परिस्थितींशी संबंधित भीतीची पातळी मोजतो.

या चाचणीच्या माध्यमातून खालील प्रकारच्या फोबियाचे मूल्यमापन केले जाते:

1.       Agoraphobia – मोकळ्या जागा किंवा सार्वजनिक ठिकाणांची भीती

2.       Blood Injury Phobia – रक्त, जखम किंवा वैद्यकीय प्रक्रियेची भीती

3.       Social Phobia – सामाजिक परिस्थिती किंवा लोकांसमोर बोलण्याची भीती

या चाचणीमुळे व्यक्तीच्या भीतीची पातळी समजून घेऊन योग्य समुपदेशन किंवा उपचार देणे शक्य होते.

या चाचणीचा मुख्य उद्देश व्यक्तीमध्ये असलेल्या विविध प्रकारच्या फोबियाची तीव्रता मोजणे हा आहे.

मानसशास्त्रीय चाचणी योग्य पद्धतीने घेण्यासाठी ठराविक नियमांचे पालन करणे आवश्यक असते. विद्यार्थी शिक्षक किंवा मानसिक आरोग्य तज्ञ यांच्या मार्गदर्शनाखाली ही चाचणी घेतात.

चाचणी घेण्याची पद्धत पुढीलप्रमाणे आहे:

1.       प्रतिसादकर्त्याला शांत वातावरणात बसवले जाते.

2.       चाचणीचा उद्देश स्पष्टपणे सांगितला जातो.

3.       प्रतिसादकर्त्याला प्रश्नावली दिली जाते.

4.       प्रत्येक प्रश्न वाचून त्या परिस्थितीत किती भीती वाटते ते सांगण्यास सांगितले जाते.

5.       योग्य पर्याय निवडण्यास सांगितले जाते.

6.       सर्व प्रश्नांची उत्तरे पूर्ण झाल्यानंतर प्रश्नावली गोळा केली जाते.

·         Fear Questionnaire प्रश्नावली

·         पेन / पेन्सिल

·         स्कोअरिंग शीट

·         शांत वातावरण

या चाचणीत प्रत्येक प्रश्नासाठी निश्चित गुण दिले जातात. प्रतिसादकर्त्याने निवडलेल्या पर्यायानुसार गुण दिले जातात.

सर्व प्रश्नांचे गुण एकत्र करून एकूण स्कोअर काढला जातो.

Agoraphobia, Blood Injury Phobia आणि Social Phobia यासाठी स्वतंत्र स्कोअर देखील काढता येतो.

SYBA SEM II Abnormal Psycholgoy Practical - 2

Practical No. – 2

 

चाचणीचे नाव (Name of the Test) : Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS)

क्षेत्र (Domain) : Anxiety and Depression (चिंता आणि नैराश्य)

लेखक (Authors) : A. S. Zigmond आणि R. P. Snaith (1983)

प्रस्तावना (Introduction)

मानसिक आरोग्य हे व्यक्तीच्या दैनंदिन जीवनातील महत्त्वाचे घटक आहे. मानसिक आरोग्य चांगले असल्यास व्यक्ती आपले काम, सामाजिक संबंध आणि भावनिक जीवन योग्य पद्धतीने सांभाळू शकते. परंतु आधुनिक जीवनातील ताणतणाव, स्पर्धा आणि वैयक्तिक समस्या यांमुळे अनेक व्यक्तींमध्ये चिंता (Anxiety) आणि नैराश्य (Depression) यांसारख्या मानसिक समस्या दिसून येतात.

चिंता म्हणजे भविष्यातील घटना किंवा परिस्थितीबद्दल वाटणारी भीती, अस्वस्थता किंवा तणाव होय. नैराश्य म्हणजे दीर्घकाळ टिकणारी उदासीनता, निराशा आणि उत्साहाचा अभाव. या दोन्ही समस्या व्यक्तीच्या मानसिक आणि शारीरिक आरोग्यावर परिणाम करतात.

मानसिक विकृतींचे योग्य मूल्यमापन करण्यासाठी मानसशास्त्रज्ञ विविध मानसशास्त्रीय चाचण्या वापरतात. त्यापैकी Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS) ही एक महत्त्वाची चाचणी आहे. ही चाचणी व्यक्तीमध्ये असलेल्या चिंता आणि नैराश्याच्या पातळीचे मोजमाप करण्यासाठी वापरली जाते.

मानसिक विकृतींचे मूल्यमापन करणाऱ्या मोजमापांचे वर्णन

मानसिक विकृतींचे मूल्यांकन करण्यासाठी मानसशास्त्रात विविध प्रकारच्या प्रश्नावली आणि स्केल्स वापरल्या जातात. या चाचण्यांच्या माध्यमातून व्यक्तीच्या भावनिक आणि मानसिक स्थितीचे वैज्ञानिक पद्धतीने मूल्यमापन करता येते.

HADS ही एक Self-report scale आहे. यात एकूण 14 प्रश्न असतात. या चाचणीत दोन प्रमुख घटकांचा समावेश आहे:

1.       Anxiety (चिंता) – 7 प्रश्न

2.       Depression (नैराश्य) – 7 प्रश्न

प्रत्येक प्रश्न व्यक्तीच्या भावनिक अनुभवांशी संबंधित असतो. प्रतिसादकर्त्याने दिलेल्या पर्यायांमधून योग्य उत्तर निवडायचे असते.

या चाचणीच्या मदतीने व्यक्तीमध्ये चिंता आणि नैराश्याची पातळी ओळखून त्यावर योग्य उपचार किंवा समुपदेशन देणे शक्य होते.

चाचणीचे उद्दिष्ट (Aim)

या चाचणीचा मुख्य उद्देश व्यक्तीमध्ये असलेल्या चिंता आणि नैराश्याच्या लक्षणांची तीव्रता मोजणे हा आहे.

चाचणी प्रशासन (Administration of Test)

मानसशास्त्रीय चाचणी प्रशासन करताना योग्य नियम आणि प्रक्रिया पाळणे आवश्यक असते. विद्यार्थी शिक्षक किंवा मानसिक आरोग्य तज्ञ यांच्या मार्गदर्शनाखाली ही चाचणी घेतात.

चाचणी घेण्याची पद्धत पुढीलप्रमाणे आहे:

1.       प्रतिसादकर्त्याला शांत वातावरणात बसवले जाते.

2.       चाचणीचा उद्देश स्पष्टपणे समजावून सांगितला जातो.

3.       प्रतिसादकर्त्याला प्रश्नावली दिली जाते.

4.       प्रत्येक प्रश्न काळजीपूर्वक वाचून योग्य पर्याय निवडण्यास सांगितले जाते.

5.       उत्तर देताना प्रामाणिकपणे प्रतिक्रिया देण्याची सूचना दिली जाते.

6.       सर्व प्रश्नांची उत्तरे पूर्ण झाल्यानंतर प्रश्नावली गोळा केली जाते.

आवश्यक साहित्य (Materials Required)

• HADS प्रश्नावली

• पेन / पेन्सिल

• स्कोअरिंग शीट

• शांत वातावरण

• Anxiety Score (0 – 21)

• Depression Score (0 – 21)

स्कोअरिंग पद्धत (Scoring)

या चाचणीत प्रत्येक प्रश्नासाठी 0 ते 3 पर्यंत गुण दिले जातात.

प्रत्येक विभागासाठी स्वतंत्र स्कोअर काढला जातो:

सर्व संबंधित प्रश्नांचे गुण एकत्र करून अंतिम स्कोअर मिळवला जातो.

निकालाचे स्पष्टीकरण (Interpretation)

गुण	अर्थ
0 – 7	सामान्य (Normal)
8 – 10	सीमारेषेवर (Borderline)
11 – 21	असामान्य / समस्या असण्याची शक्यता (Abnormal)

Anxiety आणि Depression साठी स्वतंत्र निकाल काढला जातो.

केस रिपोर्ट (Case Report)

नाव : XYZ (काल्पनिक नाव)
वय : 21 वर्षे
लिंग : स्त्री
शिक्षण : महाविद्यालयीन विद्यार्थीनी

या व्यक्तीला काही दिवसांपासून तणाव, अस्वस्थता आणि भावनिक असंतुलन जाणवत असल्यामुळे ही चाचणी घेण्यात आली.

निरीक्षण (Observation)

चाचणी दरम्यान प्रतिसादकर्ता शांत होता आणि प्रश्न काळजीपूर्वक वाचून उत्तर देत होता. काही प्रश्नांवर विचार करून उत्तर देताना दिसले. प्रतिसादकर्ता सहकार्य करणारा होता.

चाचणी पूर्ण करण्यासाठी सुमारे 7–10 मिनिटे लागली.

निकाल (Result)

प्राप्त गुणांच्या आधारे प्रतिसादकर्त्यामध्ये मध्यम स्तराची चिंता (Moderate Anxiety) आढळली. नैराश्याची पातळी सामान्य श्रेणीत होती.

निष्कर्ष (Conclusion)

Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS) ही चिंता आणि नैराश्य मोजण्यासाठी वापरली जाणारी एक विश्वासार्ह मानसशास्त्रीय चाचणी आहे. या चाचणीच्या मदतीने व्यक्तीच्या भावनिक स्थितीचे मूल्यमापन करता येते.

या प्रॅक्टिकलमुळे विद्यार्थ्यांना मानसशास्त्रीय चाचणीचे प्रशासन, गुणांकन आणि अहवाल लेखन यांचा प्रत्यक्ष अनुभव मिळतो. त्यामुळे मानसिक विकृतींचे वैज्ञानिक पद्धतीने मूल्यांकन करणे शक्य होते. 

SYBA SEM II Abnormal Psychology Practical No. – 1

Practical No. – 1

 

चाचणीचे नाव (Name of the Test) :Patient Health Questionnaire (PHQ-9)

क्षेत्र (Domain) :Depression (नैराश्य)

लेखक (Authors) : Dr. Robert L. Spitzer, Janet B. W. Williams आणि Kurt Kroenke

 

प्रस्तावना (Introduction)

मानसिक आरोग्य हे व्यक्तीच्या सर्वांगीण विकासासाठी अत्यंत महत्त्वाचे असते. मानसिक आरोग्य चांगले असल्यास व्यक्तीचे विचार, भावना आणि वर्तन संतुलित राहतात. परंतु आधुनिक जीवनशैलीमुळे ताणतणाव, स्पर्धा, आर्थिक समस्या आणि वैयक्तिक अडचणी यांमुळे अनेक वेळा व्यक्तींमध्ये मानसिक समस्या निर्माण होतात. त्यापैकी नैराश्य (Depression) ही एक गंभीर मानसिक समस्या आहे.

नैराश्यामध्ये व्यक्तीला उदासीनता, निराशा, थकवा, उत्साहाचा अभाव, झोपेचे विकार, भूक कमी होणे किंवा जास्त खाणे, लक्ष केंद्रीत न होणे अशा अनेक लक्षणांचा अनुभव येतो. दीर्घकाळ नैराश्य राहिल्यास व्यक्तीच्या सामाजिक, वैयक्तिक आणि शैक्षणिक जीवनावर नकारात्मक परिणाम होतो.

मानसिक विकृतींचे योग्य निदान करण्यासाठी मानसशास्त्रज्ञ विविध मानसशास्त्रीय चाचण्या (Psychological Tests) वापरतात. या चाचण्यांच्या मदतीने व्यक्तीच्या मानसिक स्थितीचे वैज्ञानिक पद्धतीने मूल्यमापन करता येते. Patient Health Questionnaire (PHQ-9) ही अशीच एक प्रमाणित आणि विश्वासार्ह चाचणी आहे जी व्यक्तीमध्ये असलेल्या नैराश्याच्या लक्षणांची तीव्रता मोजण्यासाठी वापरली जाते.

 

मानसिक विकृतींचे मूल्यमापन करणाऱ्या मोजमापांचे वर्णन

मानसिक विकृतींचे मूल्यमापन करण्यासाठी मानसशास्त्रात विविध प्रकारच्या मोजमापांचा उपयोग केला जातो. या मोजमापांमध्ये प्रश्नावली, स्केल्स, निरीक्षण आणि मुलाखत यांचा समावेश होतो. या चाचण्यांच्या माध्यमातून व्यक्तीच्या भावनिक, संज्ञानात्मक आणि वर्तनात्मक घटकांचे मूल्यांकन करता येते.

PHQ-9 ही एक Self-Report Questionnaire आहे. यात ९ प्रश्न असतात आणि प्रत्येक प्रश्न नैराश्याच्या वेगवेगळ्या लक्षणांशी संबंधित असतो. व्यक्तीने मागील दोन आठवड्यांमध्ये अनुभवलेल्या लक्षणांच्या आधारे उत्तर द्यायचे असते. या चाचणीची रचना सोपी आणि स्पष्ट आहे. त्यामुळे ती क्लिनिकल मानसशास्त्र, संशोधन आणि शैक्षणिक क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते. या चाचणीच्या मदतीने व्यक्तीमध्ये नैराश्याची पातळी ओळखून त्यावर योग्य उपचार किंवा समुपदेशन देणे शक्य होते.

 

चाचणीचे उद्दिष्ट (Aim)

या चाचणीचा मुख्य उद्देश व्यक्तीमध्ये असलेल्या नैराश्याच्या लक्षणांची तीव्रता मोजणे हा आहे.

 

चाचणी प्रशासन (Administration of Test)

मानसशास्त्रीय चाचणी योग्य पद्धतीने घेणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. विद्यार्थी शिक्षक किंवा मानसिक आरोग्य तज्ञ यांच्या मार्गदर्शनाखाली चाचणी प्रशासन करतात.

चाचणी प्रशासनाची पद्धत पुढीलप्रमाणे आहे:

1.      प्रतिसादकर्त्याला शांत आणि आरामदायी वातावरणात बसवले जाते.

2.      चाचणीचा उद्देश थोडक्यात समजावून सांगितला जातो.

3.      प्रतिसादकर्त्याला प्रश्नावली दिली जाते.

4.      प्रत्येक प्रश्न काळजीपूर्वक वाचून योग्य पर्याय निवडण्यास सांगितले जाते.

5.      उत्तर देताना प्रामाणिकपणा राखण्याची सूचना दिली जाते.

6.      सर्व प्रश्नांची उत्तरे पूर्ण झाल्यानंतर प्रश्नावली परत घेतली जाते.

या प्रक्रियेमुळे चाचणी अधिक विश्वसनीय आणि अचूक होते.

 

आवश्यक साहित्य (Materials Required)

• PHQ-9 प्रश्नावली
• पेन किंवा पेन्सिल
• स्कोअरिंग शीट
• शांत वातावरण

 

स्कोअरिंग पद्धत (Scoring)

विद्यार्थी शिक्षकांच्या मार्गदर्शनाखाली चाचणीचे गुणांकन करतात.

उत्तर	गुण
अजिबात नाही	0
काही दिवस	1
अर्ध्याहून अधिक दिवस	2
जवळजवळ दररोज	3

सर्व प्रश्नांचे गुण एकत्र करून एकूण स्कोअर काढला जातो.

निकालाचे स्पष्टीकरण (Interpretation)

गुण	नैराश्याची पातळी
0–4	अत्यल्प
5–9	सौम्य
10–14	मध्यम
15–19	मध्यम ते तीव्र

केस रिपोर्ट (Case Report)

नाव : ABC (काल्पनिक नाव)
वय : 20 वर्षे
लिंग : पुरुष
शिक्षण : महाविद्यालयीन विद्यार्थी

ही चाचणी त्या व्यक्तीवर घेण्यात आली ज्याला काही दिवसांपासून उदासीनता आणि अभ्यासात लक्ष न लागणे यासारख्या समस्या जाणवत होत्या.

 

निरीक्षण (Observation)

चाचणी दरम्यान प्रतिसादकर्ता शांत आणि सहकार्य करणारा होता.
त्याने सर्व प्रश्न काळजीपूर्वक वाचून उत्तर दिली.
काही प्रश्नांवर विचार करून उत्तर देताना दिसले.

 

निकाल (Result)

प्राप्त गुणांच्या आधारे प्रतिसादकर्त्यामध्ये नैराश्याची मध्यम पातळी आढळली.

 

निष्कर्ष (Conclusion)

Patient Health Questionnaire (PHQ-9) ही नैराश्याचे मूल्यमापन करण्यासाठी वापरली जाणारी एक प्रभावी आणि सोपी मानसशास्त्रीय चाचणी आहे. या चाचणीच्या मदतीने व्यक्तीमध्ये असलेल्या नैराश्याच्या लक्षणांची तीव्रता ओळखता येते.

या प्रॅक्टिकलच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना चाचणी प्रशासन, स्कोअरिंग आणि अहवाल लेखन यांचे प्रत्यक्ष ज्ञान मिळते. त्यामुळे मानसिक विकृतींचे वैज्ञानिक पद्धतीने मूल्यमापन करणे सोपे होते.

 

FYBA SEM II PRACTICAL, FYBA मानसशास्त्रीय चाचणी प्रात्यक्षिक SEM II

अ क्र.	तपशील	पृष्ठ क्रमांक
१	डॉ. एस. के. मंगल आणि  सुभ्रा मंगल यांनी विकसित मंगल भावनिक बुद्धिमता चाचणी  (MEII) Mangal Emotional Intelligence Test developed by Dr. S. K. Mangal and Subhra Mangal
४	डॉ. यशवीर आणि डॉ. एच. एम. सिंह यांनी विकसित (बहिर्मुखी -आंतर्मुखी) व्यक्तिमत्व इन्व्हेंटरी (Extroversion – Introversion) Personality Inventory developed by Dr. Yashveer and Dr. H. M. Singh

मानसशास्त्रीय चाचणी प्रात्यक्षिक – 1

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी 

(Mangal Emotional Intelligence Test)

ध्येय / उद्दिष्टे

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणीच्या सहाय्याने प्रयुक्त व्यक्तीची भावनिक बुद्धिमत्तेचे (Emotional Intelligence) मूल्यांकन करणे हा या चाचणीचा मुख्य उद्देश आहे.

---

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी : परिचय (Introduction)

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी ही Dr. S. K. Mangal आणि Subhra Mangal यांनी विकसित केली आहे. या चाचणीचा इतिहास भावनिक बुद्धिमत्तेच्या संकल्पनेच्या अभ्यासावर आधारित आहे, ज्याला १९९० च्या दशकात मानसशास्त्रातील एक महत्त्वाचे क्षेत्र म्हणून स्वीकारले गेले.

---

भावनिक बुद्धिमत्तेची संकल्पना

भावनिक बुद्धिमत्ता म्हणजे आपल्याकडील आणि इतरांच्या भावनांची जाणीव ठेवणे, त्या भावनांचा योग्य प्रकारे वापर करणे आणि विविध परिस्थितींमध्ये योग्य भावनिक प्रतिसाद देण्याची क्षमता होय.
१९९० मध्ये Peter Salovey आणि John D. Mayer यांनी या संकल्पनेला शास्त्रशुद्ध स्वरूप दिले. त्यानंतर १९९५ मध्ये Daniel Goleman यांनी त्यांच्या प्रसिद्ध पुस्तक Emotional Intelligence मध्ये या संकल्पनेचा व्यापक प्रसार केला.

---

चाचणीचे वर्णन

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी ही डॉ. एस. के. मंगल आणि शुभ्रा मंगल यांनी तयार केलेली मानसशास्त्रीय चाचणी आहे.

---

चाचणीचा मूळ उद्देश

या चाचणीचा मुख्य उद्देश व्यक्तीची भावनिक बुद्धिमत्ता (Emotional Intelligence) मोजणे हा आहे.

भावनिक बुद्धिमत्ता म्हणजे व्यक्तीच्या स्वतःच्या भावना आणि इतरांच्या भावना ओळखणे, त्यांना समजून घेणे आणि त्यावर योग्य प्रतिक्रिया देण्याची क्षमता.

या चाचणीद्वारे खालील बाबींचा अभ्यास केला जातो:

• भावना व्यवस्थापन क्षमता

• इतरांशी संबंध

• भावनिक समज

• निर्णय क्षमता

---

चाचणीत समाविष्ट असलेले घटक

या चाचणीमध्ये मुख्यतः खालील आयाम (Factors) मोजले जातात:

• भावना ओळखणे आणि समजून घेणे
• भावना नियंत्रण आणि व्यवस्थापन
• इतरांच्या भावना समजून घेणे
• भावनिक परिष्करण आणि निर्णय क्षमता

---

वेळ मर्यादा

चाचणी सोडवण्यासाठी साधारणपणे ३० ते ४० मिनिटे वेळ दिला जातो.

---

वयोगट

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी ही १७ ते २४ वर्षे वयोगटासाठी तयार करण्यात आली आहे.
ही चाचणी मुख्यतः खालील व्यक्तींसाठी उपयुक्त आहे:
विद्यार्थी
व्यावसायिक
सामान्य प्रौढ व्यक्ती

---

विश्वसनीयता (Reliability)

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणीची विश्वसनीयता उच्च स्तरावर आढळून आली आहे. विविध संशोधन आणि अभ्यासांमध्ये या चाचणीची विश्वसनीयता प्रमाणित करण्यात आली आहे.

---

वैधता (Validity)

या चाचणीची वैधता देखील तपासण्यात आली आहे आणि ती उच्च दर्जाची आहे. या चाचणीचे परिणाम इतर मानसिक आरोग्य चाचण्यांशी सुसंगत आढळतात.

म्हणजेच, या चाचणीचे निष्कर्ष विश्वासार्ह आणि अचूक मानले जातात.

---

स्कोअरिंग पद्धत

या चाचणीची स्कोअरिंग प्रणाली अतिशय सोपी आहे.

प्रत्येक प्रश्नासाठी विशिष्ट गुण दिले जातात आणि एकूण गुणांच्या आधारे व्यक्तीची भावनिक बुद्धिमत्तेची पातळी निश्चित केली जाते.

जास्त गुण मिळवणारी व्यक्ती उच्च भावनिक बुद्धिमत्ता असलेली व्यक्ती मानली जाते.

---

आवश्यक साहित्य

चाचणी प्रशासनासाठी आवश्यक साहित्य खालीलप्रमाणे आहे:

• मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी पुस्तिका

• उत्तरपत्रिका

• स्कोअरिंग की

• पेन्सिल

• खोडरबर

---

विषयाचे / व्यक्तीची वैयक्तिक माहिती (Profile)

प्रयुक्त व्यक्तीचे नाव : योगेश महादू जाधव
वय : १८ वर्षे
लिंग : पुरुष
शैक्षणिक पात्रता : SYBA
व्यवसाय : विद्यार्थी

---

चाचणी प्रशासन प्रक्रिया (Procedure and Administration of Test)

तयारी

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी, चाचणी पुस्तिका, उत्तरपत्रिका, स्कोअरिंग की, पेन्सिल, खोडरबर इत्यादी सर्व साहित्याची जुळवाजुळव करण्यात आली.

---

मैत्रीपूर्ण / सुसंवादी नाते

चाचणी सोडवण्यासाठी आलेल्या प्रयुक्त व्यक्तीचे स्वागत अत्यंत सौहार्दपूर्ण पद्धतीने करण्यात आले. चाचणी सुरू करण्यापूर्वी अनौपचारिक संभाषण करून वातावरण हलके केले. चाचणीचे उद्दिष्ट, प्रक्रिया आणि अपेक्षित परिणाम याबद्दल स्पष्ट माहिती देण्यात आली. व्यक्तीच्या शंका दूर करून त्याला ही चाचणी सुरक्षित आणि गोपनीय असल्याची जाणीव करून देण्यात आली.

---

चाचणीसाठी सूचना

1. तुम्हाला एक चाचणी पुस्तिका आणि उत्तरपत्रिका दिली जाईल. पुस्तिकेच्या पुढील पानांवर सूचना आहेत आणि उर्वरित पानांवर १०० चाचणी विधाने आहेत ज्यांना होय किंवा नाही असे उत्तर द्यायचे आहे.

2. या प्रश्नांचे कोणतेही योग्य किंवा चुकीचे उत्तर नाही. प्रत्येक प्रश्न वाचून तुमच्या अनुभवावर आधारित उत्तर द्या.

3. चाचणी पुस्तिकेवर काहीही लिहायचे नाही. उत्तरपत्रिकेवरच प्रतिसाद नोंदवायचे आहेत.

4. कोणतीही भीती किंवा संकोच न ठेवता प्रामाणिक उत्तर द्या. सर्व प्रतिसाद गोपनीय राहतील.

5. कोणतेही विधान अनुत्तरित ठेवू नका.

6. उत्तर देण्यासाठी वेळ मर्यादा नाही, परंतु चाचणी ३० ते ४० मिनिटांत पूर्ण करणे अपेक्षित आहे.

7. काही शंका असल्यास विचारावे.

---

आत्मनिरीक्षण अहवाल

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी सोडवण्यापूर्वी मला खूप उत्साह वाटत होता. मी यापूर्वी कोणतीही मानसशास्त्रीय चाचणी सोडवली नव्हती. चाचणी सोडवताना सर्व प्रश्न माझ्याबद्दल होते आणि मला उत्तरपत्रिकेवर होय किंवा नाही असा प्रतिसाद द्यायचा होता. चाचणी दरम्यान दोन प्रश्न समजले नाहीत, ते सरांनी समजावून सांगितल्यानंतर मी चाचणी पूर्ण केली. चाचणीतील प्रश्न माझ्याबद्दल माहिती देणारे होते. ही चाचणी सोडवल्यानंतर मला खूप चांगले वाटले.

---

स्कोअरिंग आणि अर्थनिर्वचन

मंगल भावनिक बुद्धिमत्ता चाचणी Mangal Emotional Intelligence Test (MEIT) ही चार प्रमुख घटकांवर आधारित आहे. या चाचणीत १०० प्रश्नांचा समावेश आहे आणि प्रत्येक प्रश्नाला होय (✓) किंवा नाही (✗) असे उत्तर द्यावे लागते.

---

एकूण प्रश्न संख्या

१०० प्रश्न

---

भावनिक बुद्धिमत्तेचे स्तर

चाचणीच्या एकूण १०० गुणांवर आधारित भावनिक बुद्धिमत्तेचे विविध स्तर निश्चित केले जातात.

---

ही चाचणी खालील चार उपघटकांवर आधारित आहे, आणि प्रत्येक घटकासाठी स्वतंत्र गुणांकन केले जाते:
घटक	गुणांची मर्यादा	मापन केलेले कौशल्य
स्व-भावनात्मक जागरूकता (Intrapersonal Awareness)	० - २५	स्वतःच्या भावनांची ओळख व समज
आंतरव्यक्तिक जागरूकता (Interpersonal Awareness)	० - २५	इतरांच्या भावना ओळखण्याची क्षमता
स्व-भावनांचे व्यवस्थापन (Intrapersonal Management)	० - २५	स्वतःच्या भावना नियंत्रित करण्याची क्षमता
आंतरव्यक्तिक व्यवस्थापन (Interpersonal Management)	० - २५	इतरांसोबत चांगले नाते ठेवण्याची कौशल्ये

भावनिक बुद्धिमत्तेचे वर्गीकरण श्रेणीं
श्रेणी	वर्णन	गुणांची श्रेणी
		स्त्री	पुरुष
अ	खूप चांगले	८८  च्या	९० च्या
ब	चांगले	७५-८७	७७-८९
क	सरासरी	६१-७४	६३-७६
ड	वाईट	४८-६०	४९-६२
इ	खूप वाईट	४७ आणि खाली	४८ आणि खाली

घटक	श्रेणी	वर्णन	गुणांची श्रेणी
			स्त्री	पुरुष
स्व-भावनात्मक जागरूकता (Intrapersonal Awareness)	अ	खूप चांगले	२३ आणि वर	२४ आणि वर
	ब	चांगले	२०-२२	२०-२३
	क	सरासरी	१५-१९	१४-१९
	ड	वाईट	१०-१४	१०-१३
	इ	खूप वाईट	९ आणि खाली	९ आणि खाली
आंतरव्यक्तिक जागरूकता (Interpersonal Awareness)	अ	खूप चांगले	२५ आणि वर	२५ आणि वर
	ब	चांगले	२०-२४	२०-२४
	क	सरासरी	१४-१९	१४-१९
	ड	वाईट	९-१३	१०-१३
	इ	खूप वाईट	८ आणि खाली	९ आणि खाली
स्व-भावनांचे व्यवस्थापन (Intrapersonal Management)	अ	खूप चांगले	२५ आणि वर	२५ आणि वर
	ब	चांगले	२१-२४	२१-२४
	क	सरासरी	१५-२०	१६-२०
	ड	वाईट	११-१४	१६-२०
	इ	खूप वाईट	१० आणि खाली	१२-१५
आंतरव्यक्तिक व्यवस्थापन (Interpersonal Management)	अ	खूप चांगले	२४ आणि वर	२५ आणि वर
	ब	चांगले	२०-२३	२१-२४
	क	सरासरी	१५-१९	१६-२०
	ड	वाईट	११-१४	१२-१५
	इ	खूप वाईट	१० आणि खाली	११ आणि खाली

घटक	भाग -१	भाग -२	भाग -३	भाग - ४	एकूण
	स्व-भावनात्मक जागरूकता	आंतरव्यक्तिक जागरूकता	स्व-भावनांचे व्यवस्थापन	आंतरव्यक्तिक व्यवस्थापन	भावनिक बुद्धिमत्ता
प्राप्तांक	१८	१७	२२	१५	७२

घटक	भाग -१	भाग -२	भाग -३	भाग - ४	एकूण
	स्व-भावनात्मक जागरूकता	आंतरव्यक्तिक जागरूकता	स्व-भावनांचे व्यवस्थापन	आंतरव्यक्तिक व्यवस्थापन	भावनिक बुद्धिमत्ता
प्राप्तांक	१८	१७	२२	१५	७२
निष्कर्ष	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)	२२ चांगली (Good Emotional Intelligence)	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)

घटक	भाग -१	भाग -२	भाग -३	भाग - ४	एकूण
	स्व-भावनात्मक जागरूकता	आंतरव्यक्तिक जागरूकता	स्व-भावनांचे व्यवस्थापन	आंतरव्यक्तिक व्यवस्थापन	भावनिक बुद्धिमत्ता
प्राप्तांक	१८	१७	२२	१५	७२
निष्कर्ष	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)	२२ चांगली (Good Emotional Intelligence)	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)	मध्यम (Moderate Emotional Intelligence)